آنها افتخار مىكردند . « 1 » قرآن نيز به دليل وجود اين علقه و پيوند قومى آنها با آباء و اجدادشان ، بخشى از آموزه‌هاى خود را در جهت تضعيف آن قرار داده و سعى دارد رابطهء آنها را با خداوند تقويت كند . « 2 » در آيات زياد شاهديم كه اعتقادات دينى خود را به جهت پيوندى كه با اجداد خود دارند پذيرفته‌اند : « قالُوا بَلْ وَجَدْنا آباءَنا كَذلِكَ يَفْعَلُونَ « 3 » ؛ گفتند : نه ، ما پدرانمان را ديديم كه چنين مىكردند . » در آيات ديگرى نيز شبيه اين مسأله مطرح شده است ؛ « 4 » ابراهيم عليه السلام به بت پرستان مىفرمود : « وَ قالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثاناً مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ؛ « 5 » شما بتانى را به جاى خدايى يكتا ، به خدايى گرفته‌ايد تا در اين زندگانى دنيا ، ميانتان دوستى باشد . » دربارهء تفسير اين آيه ، آمده است كه مردم عرب به دليل نداشتن حجت و دليل عقلى هيچ وجهى براى بت پرستى و اطاعت خود از آنها نداشتند ، جز اهميتى را كه بزرگان و محترمين مثل پدران و رؤسا براى فرزندان داشته‌اند ؛ به جهت وجود اين نوع رابطه ، سنتهاى قومى باقى مانده و به روال طبيعى خود ادامه مىداد ، بنابر اين پيروى از بت پرستى از آثار دوستيهاى اجتماعى بود كه در ميان آنها وجود داشت و دقيقاً خاستگاه تقليد نيز در ميان آنها همين امر بوده است . « 6 » در قرآن آمده : « أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عُجابٌ « 7 » ؛ آيا خدايان را يك خدا قرار داده اين چيزى بسيار عجيب است . » در مورد نبوت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نيز چون بشر است چنين تعجبى را مىكردند . « 8 » نكته ديگرى كه در شناخت اعتقادات دينى آنها قابل توجه است اين كه چون جامعهء قبيله‌اى يك جامعهء آزاد است و هركس مىتواند به هر عملى دست بزند به همين دليل صفت صبر و بردبارى را نمىتوان در آنها جستجو نمود ، آن محيط آزاد ، با در نظر گرفتن فسادى كه بر آن حكمفرما بود از يك طرف ، و كمى منابع اقتصادى و فشار زندگى از طرف ديگر راه را براى يك انتخاب غلط از طرف عربهاى جاهلى باز مىگذارد . در اين جامعه هر خواهش نفسانى مىتوانست جامهء عمل بپوشد ، از اين رو كمتر كسى به ارزشهاى دينى وقعى نهاده و مقيد به تقيدات دينى باقى مىماند . آنها آن قدر آزاد بودند كه حتى در انتخاب و تفسير عقيدهء دينى خود مىتوانستند هر روز دخالت كنند ، همان گونه كه قبلًا گذشت كه آيهء : « أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ » « 9 » در مورد كسى بوده كه هر روز بت خود را از سنگى به سنگ ديگر تغيير مىداده است .

--> ( 1 ) . اسباب النزول ، ص 39 ( 2 ) . نك : توبه ، 23 و 24 ؛ مؤمنون ، 101 ؛ مجادله ، 22 ( 3 ) . شعراء ، 74 ( 4 ) . بقره ، 170 ؛ اعراف ، 28 ( 5 ) . عنكبوت ، 25 ( 6 ) . الميزان ، ج 16 ، صص 125 ، 124 ( 7 ) . ص ، 5 ( 8 ) . اعراف ، 69 ، 63 ؛ ص ، 4 ؛ ق ، 2 ؛ يونس ، 2 ( 9 ) . جاثيه ، 23